LEYLEKLERİ GÖREN MEST OLUYOR
Kuş cenneti olarak bilinen Samsun’un Bafra ilçesindeki Kızılırmak Deltası’nda leylekler adeta bir mahalle oluşturuyor. Her ağaçta bir veya birkaç leylek yuvası var. Hatta bir bina gibi altlı üstlü leylek yuvaları dahi görmek mümkün. Kış döneminde 100 bin dolayında su kuşu deltada kışlıyor. Kuş Cenneti tabelasından içeri girdiğiniz anda sanki gerçek cennetin kapıları açılıyor. Arabayla ilerlemeye başladığınızda etrafınızda birçok değişik kuş da uçmaya başlıyor. Her birini gördüğünüzde ayrı bir güzellik, ayrı bir estetik görüp mest oluyorsunuz. Kiminin boynunda gerdanlık gibi yuvarlak bir halka oluşturan farklı bir renk var, kiminin uzun aşağı doğru dönen gagası ki bu kuşa kaşıkcı denmiş görüntüsünden ötürü.
KUŞLARIN CIVIL CIVIL SESLERİ
Her gün etrafımızda belki de bazılarını görüp serçe diye geçip gittiğimiz kuşların bile bazılarının başka türden olduğunu buraya gelince fark ediyor insan. Belki de bunu fark etmemizi sağlayan, şehirde dikkatimizi dağıtan birçok gürültünün yerini burada sadece kuş seslerinin almasıdır. Bir kaç dakika sessiz kaldığınızda etrafınızda cıvıl cıvıl seslerden başka hiç bir şey olmadığını fark ediyorsunuz.
57 BİN HEKTARLIK ALANA YAYILIYOR
Kızılırmak Deltası 57 bin hektarlık bir alana yayılıyor. Burada irili ufaklı 22 göl, toplam 12 bin hektar sulak alan var. Türkiye’deki manda nüfusunun yüzde 15’i burada yaşıyor. Delta bir kuş cenneti. Türkiye’de yaşayan 465 kuş türünün 328’i görülebiliyor. Sülük, salyangoz ve kurbağa toplanıp satılıyor. İlaç yapımında kullanılan göl soğanı ihraç ediliyor.
TÜRKİYE'NİN EN ÖNEMLİ DOĞAL SİSTEMİLERİNDEN BİRİ
Avrupa Kuş Alanları Envanteri'ndeki en önemli 4 kriterden 3'üne sahip olan Kızılırmak Deltası'nda, irili ufaklı çok sayıda göl, sazlık alanlar, ender subasar çayırlar, 12 bin hektarı bulan sulak alan bulunuyor. Delta, barındırdığı canlı türleriyle Türkiye'nin önemli doğal sistemlerinden birini oluşturuyor. Ördek, kaz ve kuğu gibi su kuşlarının bulunduğu deltada, şahin ile doğan gibi binlerce yırtıcı kuş ve bülbüller, kuyruk sallayanlar gibi ötücülerin on binlercesini görmek mümkün.
PROFOSYONEL ADIM BAŞLADI
Dünyanın en önemli sulak alanlarından birisi kabul edilen ve Uluslararası Ramsar (Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanlar Hakkında Sözleşme) alanı da olan Kızılırmak Deltası artık profesyonel bir yönetim anlayışı ile dünyaya açılıyor. Bu kapsamda kurulan 'Samsun Kızılırmak Deltası Koruma ve Geliştirme Birliği’ (SAMKUŞ),deltada yürüttüğü çalışmalarına hız verdi.
BÜYÜKŞEHİR TARAFINDAN DELTA İÇİN BİRLİK BİLE KURULDU
Samsun Büyükşehir Belediye Başkanı Yusuf Ziya Yılmaz’ın büyük önem verdiği ve Samsun’un dünyaya tanıtımı çerçevesinde özel bir misyon yüklediği Kızılırmak Deltası yani cennetten bir köşe olan yer şimdi turizme kazandırılacak. Büyükşehir Belediyesi öncülüğünde kurulan Kızılırmak Kuş Birliği üyeleri, deltada yapılacakları tek tek tespit ediyor. Turizme kazandırılırken alanın doğallığının bozulmaması da öncelikli amaç.
HER ÇEŞİT KUŞ VAR MEVCUT
Buraya geldiğinizde her mevsim birçok kuş çeşidi görmeniz mümkün elbette; ancak en zengin dönemler, nisan, mayıs ve eylül, ekim ayları. Mevsim geçişlerinde kuşların göç yolu üzerinde kaldığı için Kızılrmak'ın bir hayli misafiri oluyor. Kuş çeşitleri saymakla bitmiyor. Göç sırasında uğrayan kuşlar; Ak Pelikan, Yalıçapkını, Turna, Kara Leylek, Arıkuşu, Kaşıkçı, Erguvani Balıkçıl, Gece Balıkçılı. Kuluçka yapan kuşların bazıları ise; Gri Balıkçıl, Atmaca, Bahri, Kukumav, Peçeli Baykuş, Saz Delicesi, Suna. Liste oldukça uzun ve buradaki doğa güzellikleri sadece kuşlardan oluşmuyor elbette gölde birçok balık çeşidi ve etrafta birçok değişik bitki ve mandalarda mevcut.
MANDA KUYRUĞUNDA BÜYÜMEK
Manda yuvası olarak da kabul edilen alanda mandanın üzücü mazisinin yerinde şimdilerden eser yok. Manda deyince akla manda kuyruğunda büyümek gelir. Bundan 18 yıl öncesinde Samsun Kızılırmak Deltası’ndaki çocuklar mandanın kuyruğunda büyürlermiş. Kuyruğunu salıncak, gövdesini kaydırak yaparak oynarlarmış. Sonra manda nüfusu gittikçe azalmaya başlamış. Çünkü deltada sular kirleniyor, mandalar ölüyormuş. Sahipleri mandaları deltanın en uç noktalarına göndermeye başlamış ve mandalar uzaklaştıkça mandıralar çalışmaz hale gelip manda sütü, manda yoğurdu gibi nimetler unutulup gitmişti. Şimdi o nimetler yeniden ortaya çıktı. Deltada mandalara büyük öneme sahip. Kendilerine açılan alanda çalı, ağaç, diken, saz yiyor. 5 kilo inek sütünden bir kilo peynir elde edilirken, aynı miktarda manda sütünden 3 kilo peynir yapılabiliyor. Günün büyük bölümünü suyun içinde geçiren mandalar çalı çırpı yediği için göllerin kurumasını engelliyor. Bastığı yerde açtığı ayak izi balıklara yuva oluyor.
DELTADA HUMMALI ÇALIŞMA
Şimdi bu cennet yer için artık profesyonel adımlar atıldı. Göçmen kuşların ilk uğrak yeri olmasının yanında gerek kuş türleriyle, gerekse kuş halkalama çalışmalarıyla büyük öneme sahip olan Kızılırmak Deltası Kuş Cenneti, Samsun Büyükşehir Belediyesi’nin çalışmalarıyla turizme açılacak. Deltada geçtiğimiz günlerde geniş kapsamlı bir toplantı gerçekleştirildi. O toplantıda deltanın geleceğini, yapılacak çalışmaları ve doğa harikası bu yerin ekosisteminin bozulmadan nasıl turistik bir alan haline getirileceğini uzmanlarıyla konuştuk.
PROF DR. BARIŞ: 'TR' RUMUZLU HALKALAR TAKILIYOR
Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Kuş Bilimi (Ornitoloji) Merkezi Müdürü Prof. Dr. Sancar Barış, deltanın muhtelif bölgelerine özel ağların gerildiğini ve bu ağlara takılan göçer kuşlara ‘TR’ rumuzu bulunan halkalar takıldığını belirterek, 'Bu çalışmayla deltada görülen göçmen kuşların hareketleri belirleniyor. Avrupa’da Doğu Atlantik ve Doğu Akdeniz olmak üzere 2 önemli kuş rotası bulunmaktadır. Bunlardan Türkiye ayağının da içinde bulunduğu Doğu Akdeniz Rotası pek iyi bilinmiyor. Çalışmalar ile rota hakkında önemli bilgiler elde ediyoruz. Ayrıca, hem bilimsel, hem de kuşların korunması açısından ihtiyaç duyulan çok önemli bilgiler sağlıyoruz" diye konuştu.
KİRAZ YAVUZ: YENİ KUŞ TÜRLERİ DE BURADA BULUNDU
Üniversite olarak yaptıkları halkalama çalışmalarıyla deltada yeni türlerin bulunduğunu ifade eden Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Ornitoloji Araştırmalar Merkezi görevlisi Yrd. Doç. Dr. Kiraz Erciyas Yavuz ise, "Kızılırmak Deltası'nda 2002 yılından bu yana 180 türden yaklaşık 92 bin kuşa halka takıldı. Türkiye'nin en uzun süre düzenli halkalama yapan istasyonuyuz. Yapılan çalışmalarda burada yeni üç türe rastlandı. Bu türler ile birlikte ülkemizin kuş tür sayısı 478’e yükselmiştir. Bunun yanı sıra halkalanan ortanca ağaçkakan, küçük yeşil ağaçkakan, orman düdükçünü, çam baştankarası halkalama istasyonumuzda ilk defa halkalanmış olup küçük yeşil ağaçkakan Kızılırmak Deltası için yeni bir türdür. Bu kayıtla birlikte Kızılırmak Deltası tür sayısı 348’e yükseldi" dedi.
SAĞLAM: YABANCILAR BİZDEN ÖNCE KEŞFETTİ
Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü 11. Bölge Müdürlüğü çalışanı Orman Mühendisi Özden Sağlam da, buranın turizme kazandırılması için atılan adımın geç kalınmasına rağmen çalışmaların başlamasının da önemli olduğunu belirtti. Sağlam, "Buranın değerinin bizden önce anlayan yabancılar var. Bir Fransız turist buraya geldi ve dediği ilk cümle şu oldu: ‘Avrupa'nın en doğal alanı.’ Biz bu zamana kadar değerlendiremedik. Ancak şimdi bir birlik kuruldu. Bu birlikten sonra Samsun Büyükşehir Belediyemiz buraya sahip çıktı. Bu sahiplik ile birlikte bana göre delta çok ama çok büyük şans yakaladı. Eğer bu şans değerlendirilebilirse alanın doğallığının devamı sağlanacak ve hem Samsun hem de Türkiye çok güzel bir doğal turizm alanı kazanacak" ifadelerini kullandı. Sağlam, "Vatandaşların Kuş Cenneti'ne gittim ama kuş göremedim" şikayetlerinin yapılan çalışmalar sonrasında son bulacağını da sözlerine ekledi.
ALTUN: BAKANLIK'TAN PROJELERE BÜYÜK DESTEK
Bakanlık olarak Kızılırmak Kuş Cenneti’ndeki projelere destek vermek istediklerini ifade eden Milli Parklar Genel Müdürlüğü Yaban Hayatı Daire Başkanı Cihangir Altun da, Türkiye genelinde 3 istasyon bulunduğunu hatırlatarak bunun yetersiz olduğunu belirtti. 15 istasyon hedeflediklerini kaydeden Altun, 'Şu an Türkiye 476 kuş türüne ev sahipliği yapıyor. 2013 yılında 20 bin 582, 2014 yılında ise 19 bin 316 kuş halkalandı. Ayrıca kuş halkalama çalışmalarını artırdık. Kızılırmak Deltası’nı da halkalama çalışmalarının ötesinde Dünya’da önemli bir seviyeye getirmeye çalışıyoruz’ dedi.
ALBAYRAK: DOĞALLIK ASLA BOZULMAYACAK
Tanıtım ve turizm kapsamında hayata geçirilecek projelerin neler olduğunu da Büyükşehir Belediyesi Genel Sekreter Yardımcısı Zennube Albayrak anlattı. Kuş gözlemi için su yüzeyine platformların (kuş gözlem ve fotoğraf çekim noktaları) oluşturulacağını kaydeden Albayrak, "Deltanın ulusal ve uluslararası önemi bölgeye olan ilgiyi artırmaktadır. Özellikle kuş gözlemcileri, kuş fotoğrafçıları, bilim insanlarının yoğun ilgisini çekmektedir. Bunun için deltada ziyaretçi merkezi ile birlikte konaklama üniteleri, yürüyüş yolları, gözlem noktaları yapılacak. Bu çalışmalar doğal yaşamın sürdürülebilirliğine katkı sağlayacak yapı elemanları ve büyüklüklerde planlanacak. Yapı elemanı olarak doğal malzemeler ve özellikle yöreye özgü malzemeler tercih edilecek" dedi.
BİSİKLETLİ ULAŞIM HEDEFİ
Doğal alanın ve yaşamın zarar görmemesi için gereğinde zamansal ve mekânsal kısıtlamalara gidileceğini kaydeden Albayrak, "Alanın her yeri her zaman insan kullanımına açık olmayacak. Burası doğal bir yaşam alanı olduğundan, doğal yaşamın unsurları olan canlıların üreme, beslenme ve barınma yerleri ve dönemlerinde gerektiğinde birtakım kısıtlamalar yapılacak. Alan içerisinde gelişi güzel giriş çıkışların yapılması ve buralardaki gezilerde fosil yakıtlı araçların kullanımı engellenerek sürdürülebilir doğal yaşam desteklenecek. Bu alandaki ulaşım, bisiklet, elektrikli araçlarla sağlanacak" diye konuştu.
BÖLGEDEKİ İNSANLAR İÇİN YENİ İSTİHDAM ALANLARI OLUŞTURULACAK
Delta için yeni tarım politikalarının da oluşturulacağını belirten Albayrak, organik tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması, balık neslinin ve türlerinin geliştirilmesi ile manda sütü ve süt ürünlerinin marka değeri desteklenerek bölge insanının gelirinin artırılmasını hedeflediklerini de kaydetti.
Zelfi VURAL
Yorumlar
Kalan Karakter: