Arkeolojik kazılarda elde edilen örneklerle M.Ö. 2000 yıllarına dayandığı tespit edilen oya sanatı, aralarında Samsun’un da yer aldığı sadece 14 ilimizde yaşatılıyor
İlk örnekleri M.Ö. 2000’li yıllara dayanan ve Türk el sanatlarının bir parçası olan oya sanatı, günümüzde Türkiye’nin sadece 14 ilinde yürütülmeye devam ediyor. Samsun da, Türkiye’de Somut Olmayan Kültürel Miras Alanı/Alanlarının içerisinde barındırdığı oya sanatının sürdürüldüğü illerden biri.
MENDİLLERDEN GİYSİLERE KADAR…
Yemenilerin, kreplerin, mendillerin etrafına, giysilerin önlerine, yaka ve kollarına, paçalarına renkli ipek veya pamuk ipliğinden süsleme amacıyla yapılan, çoğu zaman üç boyutlu, ince bir dantel örme türü olan oya sanatının arkeolojik kazılarda elde edilen örneklerden yola çıkılarak M.Ö. 2000 yıllarına dayandığı saptandı.
DOĞADAN ESİNLENEREK OLUŞTURULUYOR
Asırlardır hayatta kalmayı başarmış el sanatlarından biri olan oya sanatı ile bitkiler, hayvanlar, semboller, geometrik şekiller ve eşyalar motiflere konu ediliyor. Bu motifler menekşe oyasında olduğu gibi çiçek, yaprak, meyve ve sebzelerden aynen kopya edilerek, çayır çimen oyasında olduğu gibi doğadan esinlenilerek oluşturuluyor. Ayrıca yapanın ve kullananın duygu ve düşüncelerini yansıtan elti eltiye küstü oyası gibi sembolik oyalar da yer alıyor.
İLETİŞİM ARACI OLARAK DA KULLANILIYOR
Çoğunlukla başörtüsü olmak üzere mendillerin ve diğer giysilerin kenarlarına yapılan oya, renk ve motiflerin taşıdığı mesajlarla, yapan ve kullanan için bir iletişim aracı olarak da kullanıldı. Örneğin sarı karanfilli oya takan kadın; hasretini, özlemini ve üzüntüsünü dile getirirken, erkeğin ailesi tarafından geline gönderilen pembe çardak güllü yazma, onun baş tacı edileceğini gösterir.
ÇEYİZLERDE ÇOK RASTLANIYOR
Oyalara, geçmişte olduğu gibi günümüzde de çeyizlerde çok rastlanıyor. Kullanım alanları ise yatak, masa ve sehpa takımlarından giysilerdeki aksesuarlara kadar genişleyen oya, bunların yanında Ege, Akdeniz, Marmara bölgelerinin erkek halk oyunları kıyafetlerinde, mendillerde, bele bağlanan yemenilerde ve özellikle başlıklarda da oya kullanımı devam ediyor.
OYA SANATINI SÜRDÜREN İLLERİMİZ
Kültür ve Turizm Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü’nden edindiğimiz bilgilere göre; Türkiye’deki Oya Sanatının Coğrafi Dağılımı (Bildirimde Bulunan İller): Amasya, Ankara, Antalya, Balıkesir, Batman, Bolu, Elazığ, Isparta, İzmir, Kahramanmaraş, Kırıkkale, Kütahya, Mersin, Samsun.
Tolga BİRGÜCÜ
Yorumlar
Kalan Karakter: