Büyük Samsun Yangınının üzerinden yaklaşık 150 yıl geçti. 3 Ağustos 869 yılında tarihi adı Amisos olarak adlandırılan ve şimdiki adı Samsun kentinde daha önce meydana gelen yangınlardan çok daha şiddetlisi yaşandı. Bunun için bu yangının adı 'Büyük Yangın' olarak nitelendirildi ve günümüzde de nitelendirilmeye devam ediyor. Bu yangında kentin 125 bin metrekarelik alanı hasar gördü.
SÜLEYMANİYE MEDRESESİ'NDE ÇIKAN YANGIN PETROL DÜKKÂNINA SIÇRIYOR
Tarihi yangın, tedbirsizlik sonucu bugünkü Samsun Büyükşehir Belediyesi Hizmet Binasının karşısında yer alan Süleymaniye Medresesi'nde başlıyor. Yangının hemen çıkış yerinin bitişinde, düz tahtadan yapma bir handa yer alan petrol ürünleri satan dükkândaki petrolle dolu variller alev alıyor ve yangın hızla büyüyor. Tarihi Han da, bu yangında kül oluyor. Aynı esnada kentin güneyinden esen rüzgâr ise yangının etrafa sıçramasına neden oluyor.
AHŞAPTAN YAPILMIŞ OLAN SAMSUN EVLERİ YANGINDA KÜL OLUYOR
Tüm Samsun'u sarmaya başlayan yangını söndürme çalışmaları bu rüzgâra karşı etkisiz kalıyor. Ahşaptan yapılmış Samsun evleri ve esnaf dükkânları tamamıyla kül oluyor. Kentin merkezinden yangın çığlıkları yükseliyor. Yangında şehrin 415 evi yanıyor. Tüm Samsun halkını büyük korku, üzüntü ve perişanlık sarıyor.
YANGINDAN GERİYE KALAN, TAŞHAN VE BEDESTEN'İN SADECE TAŞLARI
Kentteki hasarlı yapıların arasında 10 cami ve 5 büyük tarihi Han da yer alıyor. Bu hanlardan sadece Taşhan, taştan inşa edilmiş olması sebebi ile ayakta kalabiliyor. Ayrıca tarihi Bedesten Çarşısı da, Taşhan örneğinde olduğu gibi sağlam binalar arasında yer alıyor. Ancak günümüzde dahi hala ayakta kalmayı başaran Bedesten ve Taşhan da bu yangından yine de nasiplerini alıyor. Bu iki tarihi yapıya yakın olan bazı dükkânların malları yangından kaçırılıyor ve muhafaza ediliyor. Ancak yangın buralara da ulaşıyor, buralarda bulunan dükkânların tamamı yok oluyor. Yangın sonrasında Taşhan ve Bedesten'den geriye sadece taşları kalıyor.
KALE MAHALLESİ'NDE YER ALAN TOPLAM 500 AHŞAP EV KÜL OLUYOR
Yangında en büyük hasar alan mahallelerden bir tanesi de Danişmendliler tarafından inşa edilmiş olan Samsun Kalesi'nin de içerisinde yer aldığı Kale Mahallesi. Mahalle içerisindeki tüm evler kül oluyor. Bu mahallede bulunan yaklaşık 500 yüz ev, tamamıyla kül oluyor.
SAMSUNLUNUN EN KORKTUĞU ŞEY YANGININ CEPHANEYE ULAŞMASIYDI
Yangında Samsunluların en korktuğu nokta ise yangının Samsun Kalesi'nin cephaneliğine ulaşacak olmasıydı. Bu büyük felaketin cephaneliğe sıçramasına izin verilmedi. Bu, kentin diğer taraflarındaki yangının dizginlenememesiyle, tüm söndürme çalışmalarının Mutasarrıf Hasan Paşa’nın talimatları sonucu bu yöne sevk edilmesi ile oldu. İç Kale denilen bu bölgede evler ve cephanelik iki kat sur içindeydi. Hasan Paşa askerleri ve zaptiyeleri cesaretlendirerek, Büyük Yangın'a doğrudan müdahalede bulunmalarını sağladı ve böylece yangın durdurulmuş oldu.
FELAKETZEDELER BARINACAK YER BULMAYA ÇALIŞIYORLARDI
Kentin yetkilileri, tarlalarda kurdukları kamplarda felaketzede halka yardım etmeye çalışıyor ve ekmek dağıtılıyordu. Felaketzedeler sığınacak bir barınak bulmaya çalışıyorlardı. Yangın sonucunda ev sahipleri ve tüccarlar mahvolmuş ve her şeylerini kaybetmiş durumdalardı. Yangın sonrasında afetzedelere yardımlar devam etti. Yangın tetkik çalışmaları neticesinde ise İç Kale'nin içerisinde 173 ev bulunduğu, surlarının 6-8 metre büyüklüğünde ve 2 metre kalınlığında olduğu tarihe not düşüldü.
YANGIN 718 YAPIYI HASARA UĞRATTI 121 BİN METREKAREYİ KAPSADI
Daha sonra ise Canik Vilayeti Baş Mühendisi Mösyö Briyo ve bir diğer mühendis Hırsan Efendi yangın tespitlerine başladı. Hasar Tespit raporlarına göre; 125 bin metrekarelik alan yangından birinci derece etkilendiği ortaya çıktı. Yangın alanı içerisinde alan 500x250 metrelik bir alanda ise ahşap yapılardan geriye hiçbir şey kalmadığı not edildi. Toplamda da 718 yapının zarar gördüğü ve bu yapılan 121 bin metrekarelik alanı kapsadığı kaydedildi. Bu alanın ise sahiplerine devredilerek, 435 bina inşa edilmesi ve geri kalan 4 bin metrekarelik alana ise 280 dükkânın inşa edilmesi karara bağlandı.
ASKERİ BİRLİKLERDEN TEMİN EDİLEN 150 ÇADIR SAMSUN'A KURULDU
Yangın gerçekleştikten bir ay sonra Eylül ayında Trabzon Valiliği tarafından, Samsun halkının mağduriyetini gidermek için bir komisyon görevlendirildi. Komisyonun ilk yaptığı, gıda ve barınma gibi temel sorunlara çözüm bulmaydı. Askeri birliklerden temin edilen 150 çadır ile kısa süreli de olsa halkın barınma sorununu çözülmeye çalışıldı.
BARINACAK YERİ OLMAYAN AİLELER CİVAR KÖYLERE GÖÇ ETTİLER
Canik Mutasarrıflığı ve Canik Liva Meclisi yangında zarar görmemiş sayılı birkaç fırında ise ekmek yaptırılarak halka dağıtıldı. Bu dağıtım tutanaklarla kayıt altına alındı. Kış aylarının yaklaştığından dolayı da, afetzedeler çadırlardan çıkarılarak ilk etapta okullara ve kışlalara yerleştirildi. Akabinde ise sınırlı sayıdaki okulların iskâna elverişli odalarına, dükkânlara, dükkân benzeri binalara ve evi zarar görmeyenlerin evlerine nakledildiler. Barınacak bir yer bulamayan aileler de, civar köylerde bulunan akrabalarının yanlarına göç etmek zorunda kaldılar.
Arşiv/Araştırma: Tolga BİRGÜCÜ
Yorumlar
Kalan Karakter: