Ücretsiz izin çoğu çalışanın yıllık izin hakkı dışında izin almak için başvurduğu bir yöntemdir. Çalışanlar genelde kullanacağı yıllık izin hakkı bulunmadığında veya ani gelişen ihtiyaçları nedeniyle ücretsiz izne başvurmak isteyebilirler.
4857 sayılı İş Kanunu’nda doğrudan ücretsiz iznin tanımlaması yoktur ancak kanunun bazı maddelerinde ücretsiz izin tabiri geçmektedir.
Örneğin yıllık iznin uygulanmasından bahseden 56. maddede ‘İşveren tarafından yıl içinde verilmiş bulunan diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez’ denilmiştir.
Yine 56. maddenin devamında ‘Yıllık ücretli izinleri işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara istemde bulunmaları ve bu hususu belgelemeleri koşulu ile gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri karşılamak üzere işveren toplam dört güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır’ denilmiştir.
Ayrıca kadın çalışanlar için yasada ‘doğum sonrası analık hâli izninin bitiminden itibaren çocuğunun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri hâlinde birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda ise yüz seksen gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir’ denilmiştir.
Yine devamında ‘İsteği halinde kadın işçiye, 16 haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde 18 haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir’ denilmiştir.
Kanunda sayılan haller dışında işveren tarafından ücretsiz iznin verilmesi zorunlu değildir. Çalışan kanunda sayılan haller dışında ücretsiz izin talep ettiğinde öncelikle bu durumu yazılı olarak bildirmesi gerekir ve eğer işveren uygun bulursa işverenin uygun bulduğu zamanda kullanabilir. Yukarıda sayılan haller dışında talep edilen ücretsiz iznin süresinde de yasal olarak bir sınır yoktur.
Tarafların anlaşmasıyla bu süre belirlenebilir. Bunun yanında çalışanın zorunlu olarak ücretsiz izne çıkarılması uygulaması da doğru değildir. Eğer çalışanın yazılı bir ücretsiz izin talebi yoksa işveren zoraki ücretsiz izne gönderemez. Aynı şekilde çalışanların ani gelişen izin taleplerinde işçi yıllık izin talep etmediği halde işveren tarafından inisiyatif kullanılarak kullandırılan idari izinlerin de yıllık izinden düşülmesi doğru değildir. Bazı işyerlerinde günlük ücret uygulaması olmasına karşın 31 gün süren aylarda puantajda 31 gün yer alması ancak bordroda 30 gün ücret tahakkuk ettirilmesi nedeniyle işçi 1 gün ücretsiz izin talep ettiğinde ‘sistem çiftleme istiyor / çiftleme yapmamız gerekiyor’ düşüncesi ile 1 gün daha fazladan ücretsiz izne zorlanmaktadır.
Bu doğru değildir. Burada 2 hata vardır birincisi günlük ücret sistemi uygulandığı halde 31 gün süren aylarda 31. günün ücretinin ödenmemesi ve ikincisi de bu gerekçe ile 1 gün ücretsiz izin alan personele puantaj ve bordro arasındaki çelişki nedeniyle fazladan 1 gün daha zorunlu ücretsiz izne göndermek. Burada çalışan 1 gün ücretsiz izin almasının yanında 1 gün daha fazladan zorunlu ücretsiz izne gönderilmediğinde ücreti 30 gün üzerinden ödenmiş olacaktı.
Ancak işyerindeki yukarıda bahsettiğimiz uygulamada, işyerinde 31. günün ücretinin ödenmesi uygulaması olmadığından çalışan tam ay çalışmadığı için ve hem bordroda hem puantajda 29 gün çalışma gösterme ihtiyacı görüldüğünden 1 gün daha fazladan zorunlu izne çıkarılmaktadır. Bunun gibi farklı sebeplerden kaynaklanan değişik örnekler var. Her ne sebeple olursa olsun kanunda sayılan haller dışında işçinin işveren tarafından zorunlu olarak ücretsiz izne gönderilmesi doğru bir uygulama değildir. İşveren de çalışana ücretsiz izin kullanmasını teklif edebilir ancak bu teklifi de çalışana yazılı olarak bildirmesi gerekir ve çalışanın da buna onay vermesi gerekir. Aksi durumda zorla ücretsiz izne gönderilen işçi, iş sözleşmesini feshedebilir. Zira, ücretsiz izin uygulaması, iş sözleşmesinde esaslı değişiklik sayılacağından işçinin onayına tabidir. İşçinin onayı olmaksızın zorla ücretsiz izne çıkarılma hüküm doğurmayacaktır.
Ancak hüküm doğurmayan ücretsiz izin uygulamasına rağmen çalıştırılmayan işçinin bu doğrultuda iş sözleşmesini feshederek kıdem tazminatı ve diğer alacak haklarını talep etme imkanı doğar.
Yorumlar
Kalan Karakter: